به اطلاع موسسات پژوهشی، شرکتهای مشاور و متخصصان ذی صلاح میرساند که موسسه راهبردهای بازنشستگی صبا، نهاد آموزشی و پژوهشی صندوق بازنشستگی کشوری، در نظر دارد با هدف تجربه اصلاح ساختار و واگذاری بنگاهها در سایر کشورها، پژوهشی را انجام دهد.
۱- بیان مسأله
در شرایط کنونی، صندوق بازنشستگی کشوری نه تنها با یک بحران مالی، بلکه با نارسایی ساختاری در نظام حکمرانی بنگاهها روبروست. پیامدهای این نارسایی به طور مستقیم کیفیت خدمات به بازنشستگان، اعتماد عمومی به صندوق و پایداری بلندمدت آن را تحت تأثیر قرار داده است. ناترازی عمیق صندوق (ناشی از افزایش شتابان شمار مستمریبگیران به دلیل مداخله غیرکارشناسی دولت، تغییرات پارامتریک غیرکارشناسی و کسری مزمن منابع) وضعیت را بحرانیتر کرده است.
در چنین شرایطی، اصلاح ساختار بنگاهداری صندوق نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقا و استمرار این نهاد ملی است. این اصلاح نمیتواند صرفاً در سطح تغییرات شکلی یا جابجایی مدیران محدود بماند. آنچه امروز مورد نیاز است، «تغییر ریل مدیریتی» است؛ تحولی بنیادین که بتواند صندوق را از مسیر کنونی (که آمیزهای از ملاحظات سیاسی، مصلحتسنجیهای کوتاهمدت و کارکردهای نمایشی است) به سمت الگویی حرفهای، چابک، آیندهنگر و دادهمحور هدایت کند.
تغییر ریل مدیریتی مستلزم بازطراحی نظامهای تصمیمگیری، سرمایهگذاری، انتصابات، ارزیابی عملکرد و فرآیند واگذاریهاست. تحقق چنین تغییری بدون تحلیل علمی، تجربهنگر و آیندهمحور از وضعیت فعلی و بهرهگیری از تجارب داخلی و بینالمللی امکانپذیر نیست. بر این اساس، موسسه راهبردهای بازنشستگی صبا، بهعنوان بازوی فکری صندوق بازنشستگی کشوری، در نظر دارد مجموعهای از مطالعات راهبردی را در پنج محور کلیدی با مشارکت پژوهشگران و اندیشکدههای تخصصی اجرا نماید.
هدف اصلی این پژوهشها، دستیابی به راهکارهایی مبتنی بر واقعیت، عملیاتی و قابل اجرا برای برونرفت از بحران بنگاهداری صندوق است. این راهکارها باید بتوانند ضمن حفظ کارکردهای اصلی صندوق در تأمین منابع پایدار برای پرداخت مستمری، مدل سرمایهگذاری و مدیریت بنگاهها را متحول ساخته و معیارهای شفافیت، کارآمدی، پاسخگویی و حرفهایگرایی را در اولویت قرار دهند. همچنین این پژوهش مبتنی بر مطالعات تطبیقی در کشورهایی با نظام بازنشستگی مشابه (نظیر ترکیه، مکزیک، مالزی، برخی کشورهای اروپای شرقی و چین) خواهد بود که در دهههای گذشته تجربیات مختلفی در زمینه واگذاری بنگاههای دولتی داشتهاند. انتظار میرود این پژوهش، مدلی قابل انطباق با شرایط ایران ارائه دهد که شاخصهایی چون شفافیت، نظارت مؤثر، مدیریت ذینفعان، کنترل فساد و بازگشت منابع به صندوق را در نظر گرفته باشد. اهداف این مطالعه را به شکل زیر میتوان دستهبندی کرد.
- بررسی و تحلیل تجربیات کشورهای دارای نظام بازنشستگی مشابه ایران در اصلاح ساختار و واگذاری بنگاههای دولتی
- شناسایی عوامل کلیدی موفقیت یا شکست خروج از بنگاهداری کشورها و چالشهای موجود در فرآیندهای خصوصیسازی و واگذاری
- شناسایی عوامل احتمالی و مسیرهایی که میتواند مسیر اصلاح ساختار و خروج از بنگاهداری در ایران را با شکست مواجه کند
- ارزیابی روشهای مختلف اصلاح ساختار بنگاهداری در صنایع مختلف و شناسایی روش بهینه در هر صنعت (یا هر بنگاه با ویژگی متفاوت)
- تدوین مدل بومی شده جهت اصلاح ساختار و واگذاری بنگاهها در ایران
۲- سوالات محوری
- از تجربه کشورهای مختلف با سابقه اصلاح ساختار و واگذاری بنگاههای دولتی چه درسی برای ایران میتوان ارائه کرد؟
- عوامل مؤثر بر موفقیت یا شکست واگذاریها در کشورهای مختلف کدامند؟
- چه شاخصهایی در ارزیابی فرآیند واگذاری و اصلاح ساختار از اهمیت بالایی برخوردارند؟
- چه روشهای مختلفی برای اصلاح ساختار بنگاهداری وجود دارد و در تجربه کشورها برای صنایع مختلف (یا بنگاه با ویژگی متفاوت) از چه روشی استفاده شده است؟ نقاط قوت و ضعف هر روش چه بوده و از چه مسیری آسیبپذیر است؟
- روشهای قابل انطباق و بومیسازی فرآیندهای واگذاری و اصلاح ساختار در ایران کدامند؟
- چالشها و فرصتهای موجود در فرآیند اصلاح ساختار در کشورهای مختلف چه بوده و چگونه میتوان آنها را در پروژههای ایران به کار گرفت؟
- چه ریسکهای مالی، سیاسی، اجتماعی و نهادی در فرآیند خروج صندوق از بنگاهداری، وجود دارد؟
- چه مدلهایی برای مدیریت جامع ریسکهای مرتبط با خروج تدریجی و هدفمند از بنگاههای دولتی پیشنهاد میشود؟
- چه معیارهایی برای تضمین شفافیت، نظارت مؤثر و کنترل فساد در فرآیندهای واگذاری باید رعایت شود؟
- چه راهکارها و سیاستهایی میتوانند در کاهش اثرات منفی و تضمین موفقیت فرآیند خروج از بنگاهداری مؤثر باشند؟
- چگونه میتوان تضمین کرد که خروج از بنگاهداری منجر به مدیریت کارآمد بنگاهها، افزایش بازدهی، کاهش ریسکها و حفظ منافع بلندمدت صندوق و ذینفعان شود؟
- چه سیاستها و راهکارهایی برای تضمین بازگشت منابع و منابع مالی به صندوقها در فرآیند خصوصیسازی پیشنهاد میشود؟ خلاء قانونی یا نارسایی احتمالی قانونی در مسیر موفقیت اصلاح ساختار بنگاهداری صندوق بازنشستگی چیست؟
۳- روش انجام پژوهش
روش تحقیق ترکیبی (مطالعات تطبیقی، تحلیل کیفی و کمی) است.
۴- رئوس شرح خدمات پژوهش
- تحلیلی از ساختار فعلی بنگاهداری صندوق
- مطالعه تطبیقی و مرور تجربیات سایر کشورها
- ارائه چارچوب نظری و عملی اصلاح ساختار و واگذاری بنگاهها با توجه تجربیات بینالمللی
- شناسایی شاخصهای کلیدی و معیارهای سنجش موفقیت در فرآیندهای واگذاری در قالب الگوهای تطبیقی
- طراحی مدل عملی و تطبیقی سازگار با شرایط داخلی ایران برای اصلاح ساختار و واگذاری بنگاهها
- شناسایی و ارزیابی مدلهای مختلف واگذاری و اصلاح ساختار بنگاهداری (نظیر بورسی کردن، ادغام، تهاتر، واگذاری و غیره)
- ریسکهای موجود در واگذاری و نحوه مواجهه با آن
- چالشهای حقوقی و اجرایی در اصلاح ساختار بنگاهداری
- تدوین راهکارهای سیاستگذاری برای افزایش شفافیت، مدیریت ذینفعان و کنترل فساد در پروژههای خصوصیسازی
- توصیههای کاربردی برای مدیران و سیاستگذاران جهت اجرای فرآیندهای اصلاح ساختار مؤثر و بازدهی بیشتر در راستای منافع صندوقها و نظام بازنشستگی
- سند راهبردی ساختار بهینه بنگاهداری
- نقشه راه پیادهسازی
- تهیه گزارش سیاستی، خلاصه مدیریتی
۵- ترکیب تیم پژوهشی
تیم پژوهشی شامل مجری (دکترای مدیریت، اقتصادی یا مالی)، اعضای تیم شامل تحلیلگرکمی (رشتههای اقتصاد و مالی)، تحلیلگر کیفی (رشتههای اقتصاد صنعتی، متخصص حوزه صنعت منتخب، مدیریت صنعتی، متخصص حکمرانی شرکتی)، تحلیلگر مالی (مدیریت مالی، اقتصاد مالی)، مشاور حقوقی (حقوق مالی و تجارت)، کارشناس آماری
با توجه به این مسئله از همه علاقهمندان دعوت میگردد طرحهای پژوهشی (پروپوزال) خود را، به همراه رزومه علمی در قالب مصوب موسسه حداکثر تا تاریخ ۳۰شهریور۱۴۰۴، به ایمیل info@saba-psi.ir ارسال نمایند. همچنین پژوهشگران در صورت نیاز میتوانند با شماره ۰۲۱۸۸۰۶۵۰۱۴، داخلی ۲۰۴، تماس حاصل فرمایید.
