عنوان پروژه:

طراحی و ارزیابی صندوق ثروت مکمل برای افزایش پایداری مالی صندوق بازنشستگی کشوری ایران: یک تحلیل سیاستی و مالی

۱- مقدمه و ضرورت انجام پروژه

در ادبیات بین‌المللی، به‌ویژه در گزارش‌های OECD (2019, 2021)، بانک جهانی و International Social Security Association (ISSA)، یکی از سازوکارهای پیشنهادی برای ارتقای تاب‌آوری صندوق‌های بازنشستگی، ایجاد صندوق‌های ثروت مکمل است. این صندوق‌ها معمولاً خارج از ساختار عملیاتی صندوق بازنشستگی اصلی فعالیت می‌کنند و با بهره‌گیری از حکمرانی مستقل، سیاست‌های سرمایه‌گذاری بلندمدت و استفاده از منابع استراتژیک (مانند بخشی از درآمدهای حاصل از منابع طبیعی، دارایی‌های مازاد یا مازاد سرمایه‌گذاری‌های موجود) نقش ضربه‌گیر(buffer)  را ایفا می‌کنند. نمونه‌های موفق این الگو، از جمله Government Pension Fund Global  (نروژ)، Canada Pension Plan Investment Board (کانادا)، New Zealand Superannuation Fund  (نیوزلند) و Chilean Reserve Pension Fund (شیلی) نشان می‌دهند که ایجاد یک صندوق ثروت مکمل می‌تواند:

• شکاف دارایی- بدهی را کاهش دهد؛
• وابستگی به بودجه عمومی را مدیریت‌پذیر کند؛
• بازده بلندمدت را افزایش دهد؛
• توان واکنش صندوق به نوسانات اقتصادی و روندهای جمعیتی را تقویت کند.

با توجه به روندهای نگران‌کننده در وضعیت مالی و اکچوئری صندوق‌های بازنشستگی و نیز فقدان ابزارهای پایدار برای ایجاد پشتوانه مالی بلندمدت، طراحی و امکان‌سنجی یک صندوق ثروت مکمل یک ضرورت سیاستی است. این صندوق می‌تواند بخشی از بار تعهدات بلندمدت را پوشش داده و با ایجاد یک چارچوب حکمرانی مستقل و حرفه‌ای، مسیر اصلاح ساختار مالی صندوق را پایدار و قابل اتکا کند. در این چارچوب، هدف این پژوهش تعریف یک مطالعه جامع، سیاست‌محور و مبتنی بر تحلیل مالی و نهادی است تا امکان‌سنجی ایجاد چنین صندوقی، ساختار حکمرانی مناسب، مدل مالی، الزامات قانونی و آثار بالقوه آن بر پایداری بلندمدت صندوق بازنشستگی کشوری با دقت و شواهد لازم ارزیابی شود.

۲- اهداف پروژه

اهداف اصلی پروژه عبارتند از:

1. تحلیل وضعیت مالی صندوق بازنشستگی کشوری و نیاز به ابزارهای مکمل برای پایداری بلندمدت.
2. بررسی تجربیات بین‌المللی صندوق‌های ثروت مکمل و استخراج اصول، الزامات و معیارهای موفقیت.
3. طراحی مدل پیشنهادی صندوق ثروت مکمل شامل اهداف، ساختار حکمرانی، استراتژی سرمایه‌گذاری، منابع تأمین مالی و چارچوب‌های نظارتی.
4. ارزیابی آثار مالی و سیاستی راه‌اندازی صندوق مکمل بر پایداری مالی، بودجه دولت و تعهدات آتی صندوق بازنشستگی کشوری.
5. تدوین نقشه راه اجرا شامل الزامات حقوقی، اصلاحات نهادی و ملاحظات سیاستی.

۳- دامنه و محتوای مطالعه

پیشنهاددهندگان باید طرح تفصیلی خود را برای انجام موارد زیر ارائه کنند:

۳-۱- تحلیل وضع موجود

• ارزیابی شاخص‌های کلیدی مالی و اکچوئری صندوق بازنشستگی کشوری.
• تحلیل شکاف منابع و مصارف و پیش‌بینی روند آتی.
• بررسی ظرفیت‌های موجود برای تشکیل دارایی‌های جدید و تجدید ساختار سرمایه‌گذاری‌ها.

۳-۲- مطالعه تطبیقی تجربیات جهانی

• انتخاب حداقل ۵ مورد مطالعه بین‌المللی معتبر از صندوق‌های ثروت مکمل.
• تحلیل سازوکارهای حکمرانی، سیاست‌های سرمایه‌گذاری، الزامات حقوقی و مدل‌های تأمین مالی.
• ارزیابی قابلیت تطبیق این تجربیات با شرایط ایران.

۳-۳- طراحی مدل پیشنهادی صندوق ثروت مکمل

• تعیین اهداف، مأموریت و اصول حکمرانی صندوق.
• پیشنهاد ساختار نهادی، ترکیب هیئت‌امنا، آیین‌نامه‌های نظارتی و چهارچوب پاسخگویی.
• تدوین استراتژی مدیریت دارایی–بدهی (ALM) و سیاست سرمایه‌گذاری بلندمدت.
• تعریف منابع مالی اولیه و پایدار (از جمله مازاد سرمایه‌گذاری‌های فعلی و واگذاری دارایی‌های غیرمولد).
• طراحی سازوکارهای حفاظت از استقلال صندوق نسبت به مداخلات سیاسی.

۳-۴- مدل‌سازی مالی و تحلیل سناریو

• طراحی مدل مالی برای شبیه‌سازی رفتار صندوق در افق زمانی ۲۰ ساله.
• تحلیل آثار راه‌اندازی صندوق مکمل بر شاخص‌هایی همچون نسبت پشتیبانی، کسری اکچوئری، بازده سرمایه‌گذاری و نیاز به کمک‌های بودجه‌ای.
• تحلیل حساسیت و سناریوسازی نسبت به نوسانات قیمت دارایی‌ها، ریسک‌های کلان اقتصادی و تغییرات جمعیتی.

۳-۵- تحلیل سیاستی و نقشه راه اجرا

• ارزیابی پیامدهای اقتصادی، بودجه‌ای و نهادی ایجاد صندوق مکمل.
• بررسی تغییرات موردنیاز در قوانین و مقررات مربوط به صندوق بازنشستگی کشوری و سرمایه‌گذاری‌های دولتی.
• پیشنهاد یک نقشه راه گام‌به‌گام برای ایجاد، تثبیت و توسعه صندوق ثروت مکمل.

۴- خروجی‌های مورد انتظار

پیشنهاددهندگان باید خروجی‌های زیر را ارائه کنند:

1. گزارش جامع پژوهشی شامل تحلیل‌ها، شواهد، مدل‌ها و پیشنهادها.
2. خلاصه سیاستی (Policy Brief) برای ارائه به سیاست‌گذاران.
3. نقشه راه اجرایی شامل زمان‌بندی، پیش‌نیازهای نهادی و ریسک‌های پیاده‌سازی.
4. پرزنت نهایی برای تشریح نتایج در جلسه تخصصی.

با توجه به این مسئله از همه علاقه‌مندان دعوت می‌گردد طرح‌های پژوهشی (پروپوزال)‌ خود را، به همراه رزومه علمی در قالب مصوب موسسه  به ایمیل info@saba-psi.ir ارسال نمایند. همچنین پژوهشگران در صورت نیاز می‌توانند با شماره ۰۲۱۸۸۰۶۵۰۱۴، داخلی ۲۰۴، تماس حاصل فرمایید.